Legionella is een bacterie die longinfecties kan veroorzaken. De bekendste vorm is legionellose, ook wel de veteranenziekte genoemd. Hoewel de bacterie in de natuur voorkomt, vormt vooral stilstaand water met een temperatuur tussen twintig en vijftig graden een risico. Denk aan douchekoppen, boilers, whirlpools en leidingstelsels die weinig worden gebruikt. Mensen raken besmet door het inademen van verneveld water waarin legionella aanwezig is.
Voor de meeste gezonde mensen vormt legionella een klein risico, maar voor ouderen, rokers en mensen met een verzwakt immuunsysteem kan een besmetting ernstige gevolgen hebben. Daarom is het belangrijk te weten hoe legionella ontstaat en welke maatregelen helpen om besmetting te voorkomen.
Hoe raakt iemand besmet met legionella?
Een legionella besmetting ontstaat doordat iemand kleine druppeltjes water inademt die legionellabacteriën bevatten. Deze druppeltjes ontstaan bijvoorbeeld tijdens het douchen, in bubbelbaden, bij fonteinen of bij hoge druk reiniging. De bacterie wordt dus niet overgedragen via drinkwater of van mens tot mens.
Besmetting vindt vooral plaats in systemen waar water langere tijd stilstaat. Wanneer de temperatuur in het leidingwater te laag is, kan de bacterie zich gemakkelijk vermenigvuldigen. Hierdoor vormen vooral vakantiewoningen, lege gebouwen en sporadisch gebruikte douches een verhoogd risico.
Symptomen van een legionella infectie
Legionella kan twee soorten infecties veroorzaken. De mildere variant heet Pontiac koorts en lijkt op griep. De ernstigere variant is legionellose, een longontsteking die medische behandeling vereist. De eerste klachten beginnen meestal twee tot vijf dagen na besmetting.
Veelvoorkomende symptomen zijn:
- Hoge koorts
- Hoesten en benauwdheid
- Spierpijn en vermoeidheid
- Hoofdpijn
- Misselijkheid of diarree
- Pijn op de borst
Bij ernstige klachten is het belangrijk om direct medische hulp te zoeken. Longontsteking door legionella kan snel verergeren.
Wie loopt extra risico op legionella?
Niet iedereen die legionella inademt wordt ziek. Sommige groepen zijn gevoeliger en hebben meer kans op een ernstige infectie. Dit heeft te maken met de weerstand en de longgezondheid.
Voorbeelden van risicogroepen:
- Ouderen, vooral boven de vijftig jaar
- Rokers en mensen met longproblemen
- Personen met verminderde weerstand
- Mensen met chronische ziekten zoals diabetes of hartfalen
- Patiënten die medicijnen gebruiken die de afweer verminderen
Voor deze groepen is preventie extra belangrijk, vooral in situaties met stilstaand water.
Hoe ontstaat legionella in waterinstallaties?
Legionella groeit het best in stilstaand water tussen twintig en vijftig graden. Wanneer leidingwater niet vaak wordt gebruikt, kan er een biofilm ontstaan in leidingen en kranen. Deze dunne laag van bacteriën vormt een ideale omgeving voor legionella.
Ook apparaten die water vernevelen kunnen een risico vormen. Denk aan luchtbevochtigers, whirlpools en hogedrukreinigers. Wanneer deze niet goed worden schoongemaakt, kunnen bacteriën zich snel ophopen.
Hoe kun je legionella besmetting voorkomen?
Preventie begint met goed beheer van waterinstallaties. Met enkele eenvoudige maatregelen kun je het risico thuis sterk verkleinen.
Belangrijke preventietips:
- Spoel kranen en douches twee minuten door na langere afwezigheid
- Zet boilers op minimaal zestig graden
- Laat warm water niet te veel afkoelen in leidingen
- Reinig douchekoppen regelmatig
- Gebruik whirlpools en luchtbevochtigers volgens de onderhoudsinstructies
- Voorkom stilstaand water in tuinslangen of fonteinen
Door deze maatregelen blijft het water in beweging en heeft legionella minder kans om te groeien.
Legionella in zorginstellingen
In zorginstellingen is de kans op ernstige infecties groter door de aanwezigheid van kwetsbare bewoners. Daarom gelden daar strenge regels voor waterbeheer. Leidingwater wordt regelmatig getest en beheerd volgens vaste protocollen. Medewerkers letten op temperatuurbeheer, schoonmaak en doorstroming van waterpunten.
Wanneer legionella wordt aangetroffen, worden delen van het leidingnet gesloten, gespoeld of thermisch behandeld. Snelle actie voorkomt verdere verspreiding en beschermt bewoners.
Behandeling van legionella besmetting
Bij een legionella infectie is behandeling met antibiotica meestal nodig. Een arts bepaalt welk antibioticum het meest geschikt is. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op herstel. Bij ernstige infecties kan opname in het ziekenhuis nodig zijn.
Milde varianten zoals Pontiac koorts genezen vaak vanzelf binnen enkele dagen. Rust, voldoende drinken en controle van de klachten zijn dan voldoende. Toch blijft het belangrijk dat een arts de diagnose stelt om complicaties uit te sluiten.
Advies
Een legionella besmetting ontstaat door het inademen van verneveld water waarin legionella voorkomt. Vooral stilstaand water en onvoldoende onderhoud verhogen het risico. Legionella kan milde griepachtige klachten geven maar ook een ernstige longontsteking veroorzaken, vooral bij kwetsbare personen.
Voorkom stilstaand water door kranen en douches regelmatig door te spoelen, zeker na vakantie of langere afwezigheid. Houd boilers op de juiste temperatuur en onderhoud apparaten die water vernevelen. Bij klachten zoals hoge koorts en benauwdheid na contact met risicowater is het verstandig om snel medische hulp te zoeken.